Sigorta sektöründe önemli bir yenilik kapıda. Adalet Bakanlığı tarafından hazırlanan ve sektör temsilcilerinin görüşüne sunulan bir yasa taslağına göre, sigorta tazminat anlaşmazlıklarında Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurmadan önce arabuluculuk yolu zorunlu hale getirilecek. Bu düzenlemenin, kesinleşmesi halinde, yeni yasama döneminde Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin gündemine gelmesi bekleniyor.
Taslak metne göre, sigorta tazminatlarıyla ilgili davalarda zaten uygulanan zorunlu arabuluculuk şartı, artık Sigorta Tahkim Komisyonu’na yapılacak başvurular için de geçerli olacak. Sigortacılık Kanunu’nun 30. maddesine eklenecek bir maddeyle, arabulucuya başvurulmadan yapılan tahkim talepleri doğrudan reddedilecek.
Yeni sistemde, arabuluculuk giderlerini ilk etapta sigorta şirketleri üstlenecek. Ancak, tahkim süreci sonunda sigortalının haksız bulunması durumunda, bu maliyetler sigortalıya fatura edilecek. Böylece, hak sahipleri için arabuluculuk, tahkimden önce geçilmesi gereken zorunlu bir ilk aşama olacak.
Bu Değişikliğe Neden İhtiyaç Duyuldu?
Adalet Bakanlığı, bu düzenlemenin temelini, dünya genelinde yaygınlaşan “med-arb” (arabuluculuk-tahkim) sistemine dayandırıyor.
Bakanlık, tahkimden önce arabuluculuk uygulamasının uluslararası pratiklerle uyumlu olduğunu ve taraflara anlaşmazlıkları daha dostane bir şekilde çözme fırsatı sunduğunu belirtiyor. Bakanlık yetkilileri, yeni sistemin şu faydalarını vurguluyor:
- Arabuluculuk yoluyla çözülen dosya sayısındaki artışla, tahkime giden dosyalar azalacak. Bu da kalan davaların daha etkin ve kaliteli bir şekilde ele alınmasını sağlayacak.
- Sigorta şirketleri için yaklaşık 4 milyar liralık bir tasarruf öngörülüyor. Bu durumun, tüketicilere ek bir mali yük getirmesi beklenmiyor.
- Arabuluculuk süreci en fazla 28 gün ile sınırlı olacak. Böylece, tahkim sürecine eklenen zamanın makul seviyede kalması hedefleniyor.
- Hedef, anlaşmazlıkların yarısının bu süreçte çözüme kavuşturulması.
- Arabuluculuk görüşmelerinde tarafların hesaplama yapmasında bir engel bulunmuyor. Çoğunlukla avukatlar aracılığıyla temsil ediliyorlar ve sigorta avukatlarının bilirkişi olarak hesaplamalara destek verdiği belirtiliyor.
- Bu nedenle, hak kaybı riskinin olmadığı, bugüne kadar gönüllü olarak yapılan 200 bin sigorta arabuluculuk dosyasında da sorunsuz uzlaşmalar sağlandığı ifade ediliyor.
- Türkiye’de 49 bin kayıtlı arabulucu bulunuyor.
- İstanbul Tahkim Merkezi de arabuluculuk-tahkim alanında projeler yürütüyor.
Süre ve Maliyet Endişeleri
Ancak, Sigorta Tahkim Komisyonu İtiraz Hakemleri ve bazı sektör temsilcileri bu düzenlemeye karşı çıkıyor. Halihazırda uyuşmazlıklar ortalama 3 ila 6 ayda çözülüyor. Arabuluculuk aşamasının eklenmesiyle bu sürenin 8 ila 11 aya çıkabileceği uyarısı yapılıyor. Uzmanlar, bu durumun hem vatandaşın hak arama sürecini uzatacağını hem de ek maliyetler yaratabileceğini dile getiriyor. Hukukçular, Avrupa Birliği’nin daha önce Sigorta Tahkim Komisyonu’nu “örnek model” olarak gösterdiğini hatırlatarak, yeni düzenlemenin Komisyon’un hız ve etkinlik avantajını zedeleyebileceğini belirtiyor.
Hak Arama Özgürlüğü Tartışmaları
Bazı hukukçular, tahkimden önce arabuluculuğun zorunlu hale getirilmesinin, hak arama özgürlüğünü kısıtlayabileceği görüşünde.
Mevcut durumda, sigorta şirketine başvuru ve 15 günlük bekleme süresi zaten bir alternatif çözüm mekanizması işlevi görüyor. Ayrıca, Yargıtay’ın yakın tarihli bir kararında da bu tür anlaşmazlıklarda arabuluculuk zorunluluğunun aranamayacağına işaret edilmişti.
Vatandaşlar İçin Olası Riskler
Türkiye’de yılda yaklaşık 600 bin sigorta uyuşmazlığı başvurusu yapılıyor. Bu yeni düzenleme ile amaç, mahkemelerin iş yükünü azaltmak ve tarafları masada uzlaştırmak. Ancak, özellikle trafik kazası ve destekten yoksun kalma tazminatlarında zorunlu arabuluculuk aşaması, mağdurlar için riskli sonuçlar doğurabilir.
Uzmanlar, tazminat miktarları bilirkişi hesaplamalarıyla netleşmeden, arabuluculuk görüşmelerinde zarar görenlerin sigorta şirketlerinin teklif ettiği düşük meblağları kabul etme ihtimalinin ortaya çıkabileceğini savunuyor.
Mevcut ve Yeni Sistem Karşılaştırması
Mevcut Sistem (Bugün)
- Trafik kazası gibi bir olay sonrası tazminat hakkı için önce sigorta şirketine başvurulur.
- Şirket, bu başvuruyu 15 gün içinde yanıtlamak zorundadır.
- Anlaşma sağlanamazsa, doğrudan Sigorta Tahkim Komisyonu’na başvurulabilir.
- Tahkim süreci ortalama 3-6 ayda tamamlanır.
Yeni Sistem (Taslak Hayata Geçerse)
- Sigorta şirketine başvuru yapılır ve 15 gün beklenir.
- Anlaşma sağlanamazsa, zorunlu arabuluculuk süreci başlar.
- Arabuluculuk masrafını ilk olarak sigorta şirketi öder.
- Tahkim sonucunda sigortalının haksız bulunması durumunda, bu masraf sigortalıya yansıtılır.
- Arabuluculukta uzlaşma sağlanamazsa, dosya Sigorta Tahkim Komisyonu’na sevk edilir.